Dom pomocy społecznej powinien być miejscem wsparcia, bezpieczeństwa i poszanowania godności. A to dlatego, że dla wielu osób starszych i przewlekle chorych to jedyny dom, jaki mają. Z tego względu tym bardziej niepokoją doniesienia pokazujące, że w części placówek podstawowe prawa mieszkańców bywają systematycznie naruszane.
Ustalenia Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur wskazują, że problem nie dotyczy jednostkowych przypadków, lecz mechanizmów, które z opieki potrafią uczynić formę izolacji.
Swoboda wyjścia i decydowania o sobie
Z raportu KMPT wynika, że w niektórych domach pomocy społecznej mieszkańcy nie mogą samodzielnie wychodzić na spacer, otwierać okien ani decydować o codziennych sprawach. Ograniczenia te często tłumaczy się troską o bezpieczeństwo lub obawą przed ucieczką, jednak nie zawsze znajdują potwierdzenie w dokumentacji medycznej i prawnej.
Tymczasem obowiązujące przepisy jasno wskazują, że każde ograniczenie wolności mieszkańca DPS musi mieć podstawę prawną. Ponadto, musi być indywidualne, czasowe i odpowiednio udokumentowane.
Obowiązki placówki wynikające z prawa
Placówki zapewniające całodobową opiekę są zobowiązane do prowadzenia szczegółowej dokumentacji dotyczącej mieszkańców.
Obejmuje ona m.in.:
- zaświadczenie lekarskie uzasadniające ograniczenie samodzielnego opuszczania placówki (wydawane maksymalnie na 6 miesięcy),
- poinformowanie sądu opiekuńczego o zastosowanych ograniczeniach,
- doręczenie decyzji mieszkańcowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu.
Brak takich dokumentów oznacza, że stosowane ograniczenia są bezprawne, nawet jeśli wynikają z dobrych intencji personelu.
Mieszkaniec DPS nie traci praw obywatelskich
Eksperci prawa podkreślają, że osoby przebywające w domach pomocy społecznej zachowują pełnię praw obywatelskich. Natomiast umieszczenie w DPS nie oznacza automatycznego ubezwłasnowolnienia ani zgody na stałe ograniczanie wolności.
Nowelizacja przepisów jednoznacznie wskazuje, że:
- zasadą jest swoboda wyjść i samostanowienia,
- ograniczenia są wyjątkiem i wymagają spełnienia konkretnych warunków,
- każda osoba ma prawo złożyć wniosek do sądu o uchylenie zastosowanego zakazu.
A tutaj możesz sprawdzić, kiedy ZUS może wypłacić rodzinie świadczenie wspierające po śmierci bliskiego.
Nieprawidłowości w codziennej opiece
Raport KMPT opisuje również inne poważne uchybienia, takie jak:
- przekraczanie dopuszczalnej liczby mieszkańców,
- brak dostępu do opieki psychologicznej, rehabilitacji i terapii zajęciowej,
- niewłaściwe warunki bytowe i sanitarne,
- brak odpowiednich kwalifikacji personelu do podawania leków.
Szczególnie niepokojące są informacje o podawaniu leków rozkruszonych w jedzeniu bez wiedzy mieszkańców, bez odnotowania tego faktu w dokumentacji medycznej. Takie praktyki naruszają nie tylko prawo, ale również podstawowe zasady etyki medycznej.
Godność, bezpieczeństwo i relacje z personelem
Mieszkańcy zgłaszali także zastrzeżenia dotyczące sposobu traktowania przez personel. Obejmowały one krzyki, wulgarne komentarze i brak szacunku wobec chorób oraz ograniczeń podopiecznych.
Co więcej, w placówce brakowało odpowiednich szkoleń. Z kolei zakres obowiązków pracowników był zbyt szeroki, co dodatkowo zwiększało ryzyko błędów i zaniedbań.
Zapraszamy również do odwiedzenia sklepu Rehabilito.pl, jednego z największych sklepów w Polsce ze specjalistycznym sprzętem medycznym i rehabilitacyjnym.
Prawa mieszkańców DPS
Dom pomocy społecznej nie może być miejscem, w którym bezpieczeństwo usprawiedliwia odbieranie podstawowych praw. Opieka nad osobami starszymi i z niepełnosprawnościami powinna opierać się na wsparciu, szacunku i indywidualnym podejściu, a nie na zbiorowych zakazach i kontroli.
Jest tutaj konieczna zmiana myślenia o domach pomocy społecznej. Nie należy myśleć o nich jak o instytucjach „zamykających”, ale o miejscach realnego wsparcia. Tylko wtedy możliwe będzie zapewnienie mieszkańcom nie tylko opieki, ale także poczucia godności, sprawczości i bezpieczeństwa, które są równie ważne jak leczenie i pielęgnacja.
