Lęk przed rozłąką najczęściej kojarzymy z małymi dziećmi, ale może on znacząco utrudniać życie również osobom dorosłym. Nadmierne zamartwianie się o bliskich, trudność z przebywaniem samemu czy potrzeba stałego kontaktu mogą wskazywać na zaburzenie, które warto skonsultować ze specjalistą.
Czym jest lęk separacyjny u dorosłych?
Lęk separacyjny polega na nadmiernym i utrzymującym się strachu związanym z rozłąką z osobą, z którą łączy nas silna więź emocjonalna. U dorosłych może dotyczyć partnera, współmałżonka, rodzica, dziecka lub innej bliskiej osoby.
Sama tęsknota czy niepokój podczas rozłąki nie oznaczają zaburzenia. Problem pojawia się wtedy, gdy lęk jest nieadekwatnie silny, utrudnia codzienne funkcjonowanie, ogranicza aktywność lub prowadzi do problemów w relacjach.
Osoba doświadczająca takiego lęku może mieć świadomość, że jej obawy są przesadne, a mimo to nie potrafić ich opanować. Nie jest to więc po prostu „zazdrość” czy chęć kontrolowania partnera.
Objawy lęku separacyjnego
Jednym z charakterystycznych objawów jest silne zamartwianie się, że bliskiej osobie może stać się coś złego podczas rozłąki. Mogą pojawiać się katastroficzne wyobrażenia dotyczące wypadku, choroby, zaginięcia czy śmierci.
Niepokój może prowadzić do zachowań, które mają zapewnić poczucie bezpieczeństwa, takich jak częste dzwonienie, wysyłanie wiadomości czy sprawdzanie, gdzie znajduje się druga osoba.
Do innych objawów należą:
- trudność z pozostawaniem samemu w domu,
- unikanie wyjazdów lub sytuacji wymagających rozłąki,
- niechęć do podejmowania aktywności bez bliskiej osoby,
- silny stres przed planowanym rozstaniem,
- problemy ze snem podczas nieobecności partnera lub członka rodziny,
- ciągła potrzeba upewniania się, że bliska osoba jest bezpieczna.
W cięższych przypadkach lęk może wpływać na pracę, życie towarzyskie oraz funkcjonowanie związku.
A tutaj piszemy o stanach lękowych i problemach z koncentracją u dzieci.
Objawy fizyczne również są możliwe
Silne emocje związane z rozłąką mogą powodować reakcje fizyczne. Organizm reaguje wtedy podobnie jak w przypadku innych sytuacji wywołujących intensywny lęk.
Mogą wystąpić:
- kołatanie serca,
- uczucie napięcia lub duszności,
- drżenie,
- nudności i bóle brzucha,
- zawroty głowy,
- bóle głowy,
- problemy z zasypianiem.
Takie objawy nie powinny być automatycznie przypisywane psychice. Zwłaszcza nowe lub nasilone dolegliwości fizyczne wymagają odpowiedniej oceny medycznej.
Skąd bierze się lęk separacyjny u dorosłych?
Nie istnieje jedna przyczyna tego zaburzenia. Znaczenie mogą mieć zarówno predyspozycje indywidualne, jak i doświadczenia życiowe.
Ryzyko może zwiększać:
- doświadczenie utraty lub długotrwałej rozłąki z bliską osobą,
- traumatyczne wydarzenia,
- silny lub przewlekły stres,
- występowanie zaburzeń lękowych lub depresji,
- niektóre cechy temperamentu i podatność na silne reagowanie lękiem.
Doświadczenia z dzieciństwa mogą mieć znaczenie. Aczkolwiek nie można zakładać, że każdy przypadek lęku separacyjnego wynika z określonego stylu przywiązania czy błędów wychowawczych.
Lęk separacyjny a związek
Nadmierny lęk może stopniowo wpływać na relację. Osoba cierpiąca z powodu zaburzenia może oczekiwać częstego kontaktu i potwierdzania uczuć. Natomiast partner może czuć się kontrolowany lub odpowiedzialny za ciągłe uspokajanie drugiej osoby.
Pomocne jest ustalenie jasnych granic i stopniowe zwiększanie samodzielności. Unikanie każdej sytuacji wywołującej lęk może przynosić krótkotrwałą ulgę, ale jednocześnie utrwalać przekonanie, że rozłąka rzeczywiście jest niebezpieczna.
Warto więc pracować nad stopniowym podejmowaniem aktywności bez osoby, od której odczuwamy nadmierną zależność.
Możesz też sprawdzić, kiedy lęk o zdrowie wymaga leczenia.
Jak leczy się lęk separacyjny u dorosłych?
Podstawą leczenia jest psychoterapia. Jedną z metod stosowanych w zaburzeniach lękowych jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Pomaga ona rozpoznawać katastroficzne myśli i stopniowo zmieniać sposób reagowania na sytuacje związane z rozłąką.
Elementem terapii może być również kontrolowana ekspozycja, czyli stopniowe oswajanie się z sytuacjami wywołującymi lęk. Ważne jest także ograniczanie zachowań, które mają natychmiast zmniejszyć napięcie, na przykład ciągłego sprawdzania telefonu.
W niektórych przypadkach lekarz może rozważyć farmakoterapię, szczególnie gdy objawy są nasilone lub współwystępują z innymi zaburzeniami. Leki nie powinny być jednak dobierane samodzielnie.
Pomocne jako uzupełnienie leczenia mogą być także ćwiczenia oddechowe, aktywność fizyczna, techniki relaksacyjne oraz rozwijanie własnych zainteresowań i kontaktów społecznych.
Jeżeli lęk przed rozłąką zaczyna ograniczać życie, utrudnia pracę lub prowadzi do poważnych problemów w związku, warto skonsultować się z psychologiem, psychoterapeutą lub psychiatrą.
