Prawa mieszkańców DPS – kiedy opieka zamienia się w ograniczanie wolności

Dom pomocy społecznej powinien być miejscem wsparcia, bezpieczeństwa i poszanowania godności. A to dlatego, że dla wielu osób starszych i przewlekle chorych to jedyny dom, jaki mają. Z tego względu tym bardziej niepokoją doniesienia pokazujące, że w części placówek podstawowe prawa mieszkańców bywają systematycznie naruszane.

Ustalenia Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur wskazują, że problem nie dotyczy jednostkowych przypadków, lecz mechanizmów, które z opieki potrafią uczynić formę izolacji.

Swoboda wyjścia i decydowania o sobie

Z raportu KMPT wynika, że w niektórych domach pomocy społecznej mieszkańcy nie mogą samodzielnie wychodzić na spacer, otwierać okien ani decydować o codziennych sprawach. Ograniczenia te często tłumaczy się troską o bezpieczeństwo lub obawą przed ucieczką, jednak nie zawsze znajdują potwierdzenie w dokumentacji medycznej i prawnej.

Tymczasem obowiązujące przepisy jasno wskazują, że każde ograniczenie wolności mieszkańca DPS musi mieć podstawę prawną. Ponadto, musi być indywidualne, czasowe i odpowiednio udokumentowane.

Obowiązki placówki wynikające z prawa

Placówki zapewniające całodobową opiekę są zobowiązane do prowadzenia szczegółowej dokumentacji dotyczącej mieszkańców.

Obejmuje ona m.in.:

• zaświadczenie lekarskie uzasadniające ograniczenie samodzielnego opuszczania placówki (wydawane maksymalnie na 6 miesięcy),
• poinformowanie sądu opiekuńczego o zastosowanych ograniczeniach,
• doręczenie decyzji mieszkańcowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu.

Brak takich dokumentów oznacza, że stosowane ograniczenia są bezprawne, nawet jeśli wynikają z dobrych intencji personelu.

Mieszkaniec DPS nie traci praw obywatelskich

Eksperci prawa podkreślają, że osoby przebywające w domach pomocy społecznej zachowują pełnię praw obywatelskich. Natomiast umieszczenie w DPS nie oznacza automatycznego ubezwłasnowolnienia ani zgody na stałe ograniczanie wolności.

Nowelizacja przepisów jednoznacznie wskazuje, że:

• zasadą jest swoboda wyjść i samostanowienia,
• ograniczenia są wyjątkiem i wymagają spełnienia konkretnych warunków,
• każda osoba ma prawo złożyć wniosek do sądu o uchylenie zastosowanego zakazu.

A tutaj możesz sprawdzić, kiedy ZUS może wypłacić rodzinie świadczenie wspierające po śmierci bliskiego.

Nieprawidłowości w codziennej opiece

Raport KMPT opisuje również inne poważne uchybienia, takie jak:

• przekraczanie dopuszczalnej liczby mieszkańców,
• brak dostępu do opieki psychologicznej, rehabilitacji i terapii zajęciowej,
• niewłaściwe warunki bytowe i sanitarne,
• brak odpowiednich kwalifikacji personelu do podawania leków.

Szczególnie niepokojące są informacje o podawaniu leków rozkruszonych w jedzeniu bez wiedzy mieszkańców, bez odnotowania tego faktu w dokumentacji medycznej. Takie praktyki naruszają nie tylko prawo, ale również podstawowe zasady etyki medycznej.

Godność, bezpieczeństwo i relacje z personelem

Mieszkańcy zgłaszali także zastrzeżenia dotyczące sposobu traktowania przez personel. Obejmowały one krzyki, wulgarne komentarze i brak szacunku wobec chorób oraz ograniczeń podopiecznych.

Co więcej, w placówce brakowało odpowiednich szkoleń. Z kolei zakres obowiązków pracowników był zbyt szeroki, co dodatkowo zwiększało ryzyko błędów i zaniedbań.

Zapraszamy również do odwiedzenia sklepu Rehabilito.pl, jednego z największych sklepów w Polsce ze specjalistycznym sprzętem medycznym i rehabilitacyjnym. 

Prawa mieszkańców DPS

Dom pomocy społecznej nie może być miejscem, w którym bezpieczeństwo usprawiedliwia odbieranie podstawowych praw. Opieka nad osobami starszymi i z niepełnosprawnościami powinna opierać się na wsparciu, szacunku i indywidualnym podejściu, a nie na zbiorowych zakazach i kontroli.

Jest tutaj konieczna zmiana myślenia o domach pomocy społecznej. Nie należy myśleć o nich jak o instytucjach „zamykających”, ale o miejscach realnego wsparcia. Tylko wtedy możliwe będzie zapewnienie mieszkańcom nie tylko opieki, ale także poczucia godności, sprawczości i bezpieczeństwa, które są równie ważne jak leczenie i pielęgnacja.