Choroba afektywna dwubiegunowa jest zaburzeniem, które może przez długi czas pozostawać nierozpoznane. Jednym z powodów jest fakt, że pierwszy epizod choroby często przypomina depresję, podczas gdy charakterystyczne dla choroby okresy podwyższonego nastroju mogą pojawić się dopiero później.
Na czym polega choroba afektywna dwubiegunowa?
Choroba afektywna dwubiegunowa, określana również skrótem ChAD, przebiega z występowaniem epizodów depresyjnych oraz okresów podwyższonego lub drażliwego nastroju. W zależności od postaci choroby mogą pojawiać się epizody manii albo hipomanii.
Nie chodzi przy tym o zwykłe zmiany nastroju, które zdarzają się każdemu. Poszczególne epizody mogą znacząco wpływać na zachowanie, relacje z innymi ludźmi, pracę, naukę i codzienne funkcjonowanie. Choroba może rozpocząć się w różnym wieku. Jednakże jej pierwsze objawy często pojawiają się w późnym okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości.
Depresja może być pierwszym sygnałem
Epizod depresyjny może wyglądać podobnie jak depresja występująca w przebiegu innych zaburzeń. Pojawia się obniżony nastrój, utrata zainteresowań i przyjemności, brak energii oraz trudności z wykonywaniem codziennych obowiązków.
Chory może mieć problemy ze snem – zarówno z zasypianiem, jak i ze zbyt długim snem. Zmianie może ulec apetyt i masa ciała. Często pojawiają się także poczucie winy, niska samoocena, trudności z koncentracją oraz przekonanie, że poradzenie sobie z codziennością jest wyjątkowo trudne.
Niektórzy pacjenci skarżą się również na dolegliwości fizyczne, takie jak bóle głowy, pleców czy brzucha. W ciężkim epizodzie depresyjnym mogą pojawić się myśli o śmierci lub samookaleczeniu. Jest to objaw wymagający pilnej pomocy specjalistycznej.
A jeśli chcesz wiedzieć, jak rozpoznać objawy depresji i gdzie zwrócić się o pomoc, kliknij tutaj.
Choroba afektywna dwubiegunowa – mania i hipomania
Przeciwieństwem depresji jest mania. W tym okresie chory może mieć wyjątkowo dużo energii, być nadmiernie aktywny, bardzo rozmowny i mieć poczucie wyjątkowych możliwości. Charakterystyczne jest również zmniejszenie potrzeby snu – osoba może spać znacznie krócej niż zwykle i mimo to nie odczuwać zmęczenia.
Pojawiać się mogą przyspieszone myślenie, zwiększona kreatywność, impulsywność oraz podejmowanie ryzykownych decyzji. Niektóre osoby wydają w tym czasie duże sumy pieniędzy, podejmują pochopne decyzje zawodowe lub angażują się w zachowania, których później żałują.
Łagodniejszą postacią podwyższonego nastroju jest hipomania. Objawy są mniej nasilone niż w manii, ale nadal wyraźnie różnią się od typowego sposobu funkcjonowania danej osoby. Pojawia się więcej energii, mniejsza potrzeba snu, większa aktywność i często wyjątkowo dobre samopoczucie.
Dlaczego diagnoza może być trudna?
Problemem jest przede wszystkim różnorodność przebiegu choroby. Jeśli u pacjenta najpierw wystąpi depresja, a epizod manii lub hipomanii pojawi się dopiero po pewnym czasie, początkowe rozpoznanie może być inne.
Dlatego podczas konsultacji psychiatrycznej istotne jest nie tylko omówienie aktualnego samopoczucia, lecz także przeanalizowanie wcześniejszych okresów życia. Pomocne mogą być informacje od bliskich, którzy zauważyli nietypowe zmiany zachowania. Przykładem takich zachowań może być nagła potrzeba znacznie mniejszej ilości snu, wyjątkowa aktywność czy impulsywne decyzje.
W niektórych przypadkach chorobie mogą towarzyszyć również objawy psychotyczne, takie jak urojenia czy zaburzenia postrzegania rzeczywistości. Ich pojawienie się wymaga szczególnie szybkiej oceny lekarskiej.
Nieleczona choroba afektywna dwubiegunowa może mieć poważne konsekwencje
Choroba afektywna dwubiegunowa nie powinna być bagatelizowana. Nawracające epizody mogą utrudniać funkcjonowanie zawodowe i społeczne, pogarszać relacje z bliskimi i prowadzić do problemów finansowych. U części osób współwystępują również problemy związane z używaniem alkoholu lub substancji psychoaktywnych.
Najpoważniejszym zagrożeniem są zachowania samobójcze, szczególnie podczas ciężkich epizodów depresyjnych. Jeżeli osoba chora mówi o zamiarze odebrania sobie życia, dokonaniu samookaleczenia lub znajduje się w bezpośrednim zagrożeniu, nie należy pozostawiać jej samej. W Polsce w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer 112 albo 999 lub zgłosić się do najbliższego SOR-u czy izby przyjęć z oddziałem psychiatrycznym.
Zobacz też, jak skuteczne mogą być ćwiczenia w walce z depresją, lękiem i demencją.
Nie warto czekać na kolejny epizod
Wczesne rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej pozwala dobrać odpowiednie leczenie i ograniczyć ryzyko kolejnych epizodów. Jeżeli objawy depresyjne powtarzają się, a w historii pacjenta występowały również okresy nietypowo wysokiej energii, bardzo małej potrzeby snu lub impulsywnego zachowania, warto powiedzieć o tym lekarzowi.
Choroba afektywna dwubiegunowa jest schorzeniem przewlekłym, ale odpowiednie leczenie i regularna opieka specjalistyczna mogą pomóc w uzyskaniu większej stabilności nastroju oraz poprawie codziennego funkcjonowania.
