Dla wielu osób diagnoza celiakii oznacza jasny plan działania, mianowicie eliminację glutenu i stopniowy powrót do zdrowia. Niestety u niewielkiej grupy pacjentów, mimo rygorystycznej diety, objawy nie ustępują. Jest to frustrująca i budząca niepokój sytuacja, ale jednocześnie wymagająca też spokojnej i dokładnej diagnostyki. W takich przypadkach lekarze biorą pod uwagę rzadką postać choroby, jaką jest celiakia oporna na leczenie.
Celiakia oporna na leczenie – kiedy można o niej mówić?
O celiakii opornej na leczenie mówi się wtedy, gdy mimo ścisłego przestrzegania diety bezglutenowej przez co najmniej 6–12 miesięcy nie dochodzi do poprawy stanu zdrowia ani regeneracji błony śluzowej jelita cienkiego. Szacuje się, że problem ten dotyczy około 5% chorych.
Stan ten objawia się utrzymującymi się dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, takimi jak przewlekła biegunka, bóle brzucha, spadek masy ciała czy oznaki niedożywienia. Rozpoznanie stawia się dopiero po wykluczeniu innych, znacznie częstszych przyczyn braku poprawy.
Dlaczego objawy mogą utrzymywać się mimo diety?
Brak poprawy po eliminacji glutenu nie zawsze oznacza oporną postać choroby. Najczęściej przyczyną okazuje się nieświadome spożywanie glutenu, nawet w śladowych ilościach. Gluten może być obecny w lekach, suplementach diety czy produktach przetworzonych, a także przedostawać się do posiłków wskutek zanieczyszczenia krzyżowego.
Jeśli dieta prowadzona jest prawidłowo, lekarz szuka innych przyczyn objawów. Do najczęstszych należą wtórna nietolerancja laktozy, zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, zespół jelita drażliwego, mikroskopowe zapalenie jelita grubego oraz nietolerancje innych składników pokarmowych. Dopiero po ich wykluczeniu można podejrzewać rzeczywistą oporność choroby na leczenie dietetyczne.
Zajrzyj też do sklepu rehabilito.pl, który oferuje wysokiej jakości sprzęt medyczny i rehabilitacyjny dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami.
Jak potwierdza się rozpoznanie?
Diagnostyka celiakii opornej jest wieloetapowa i wymaga współpracy kilku specjalistów. Najpierw szczegółowo analizuje się sposób żywienia pacjenta, następnie ocenia poziom przeciwciał charakterystycznych dla celiakii. Jeśli wyniki badań nie wskazują na kontakt z glutenem, a objawy się utrzymują, wtedy konieczne jest ponowne badanie endoskopowe z pobraniem wycinków jelita cienkiego.
Zaawansowane badania laboratoryjne pozwalają ocenić komórki odpornościowe, które obecne są w błonie śluzowej jelita. Na tej podstawie wyróżnia się dwa typy celiakii opornej. Typy te różnią się przebiegiem i rokowaniem.
Dwa typy choroby – różne rokowania
W typie I komórki układu odpornościowego zachowują prawidłową strukturę. Postać ta ma zwykle łagodniejszy przebieg i dobrze odpowiada na leczenie farmakologiczne. Ryzyko poważnych powikłań pozostaje tu stosunkowo niskie, choć pacjent wymaga regularnej kontroli lekarskiej.
Typ II jest znacznie poważniejszy. Dochodzi w nim do nieprawidłowego namnażania komórek odpornościowych w jelicie, co zwiększa ryzyko rozwoju chłoniaka jelita cienkiego. Z tego powodu leczenie jest bardziej intensywne i prowadzi się je w wyspecjalizowanych ośrodkach.
Jak wygląda leczenie poza dietą?
Podstawą terapii nadal pozostaje ścisła dieta bezglutenowa. Jednak w celiakii opornej konieczne jest włączenie leczenia farmakologicznego. W typie I najczęściej stosuje się kortykosteroidy działające głównie w jelicie. A w razie potrzeby zalecane są także leki, które hamują nadmierną reakcję układu odpornościowego.
Leczenie typu II bywa bardziej wymagające i może obejmować silniejsze leki immunosupresyjne, a w najcięższych przypadkach terapię onkologiczną lub przeszczep komórek macierzystych. Ponadto, równolegle prowadzi się także intensywne wsparcie żywieniowe, aby zapobiec poważnemu niedożywieniu.
Zobacz też, jak leczyć bulimię.
Celiakia oporna na leczenie
Brak poprawy, pomimo stosowania diety bezglutenowej, nie oznacza automatycznie najgorszego scenariusza. Jednak zawsze wymaga dokładnego wyjaśnienia przyczyny. Celiakia oporna na leczenie to rzadkie, lecz poważne powikłanie choroby, które wymaga specjalistycznej opieki i indywidualnie dobranej terapii. Dobra wiadomość jest taka, że właściwa diagnostyka pozwala odróżnić ją od częstszych i łatwiejszych do leczenia problemów.
